#3 Criminele inmenging

De lange arm van criminele inmenging

Alex Straathof, oktober 2026

Het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit trekt in het rapport Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland uit 2026 de conclusie dat het klassieke onderscheid tussen boven- en onderwereld niet meer bestaat. Criminelen maken actief gebruik van alle legale structuren en sectoren en zijn daarin succesvol. Maar liefst 34 procent van de criminele organisaties is al meer dan tien jaar actief en weet moeiteloos invloed en macht te behouden. Tijd om het beest recht in de bek te kijken.

Een schaduweconomie met eigen dienstverleners

Met drugs, met cocaïne aan kop, wordt in het criminele circuit zoveel geld verdiend dat er een complete parallelle economie is ontstaan, met netwerken, kleine ondernemingen en internationale organisaties. Vaste ketens lopen van productielanden in Latijns-Amerika, via de Atlantische Oceaan, naar de havens van Antwerpen en Rotterdam en vandaar naar deelmarkten in heel Europa.

Rond die kernactiviteit is een complete ‘service economie’ gegroeid. Recruiters ronselen jongeren voor het uithalen van drugs in de haven, voor het vervoeren van drugs of voor het plegen van aanslagen en geweldsdelicten. Informatiemakelaars, zoals corrupte ambtenaren, medewerkers van de rechterlijke macht en de Belastingdienst, verkopen persoonsgegevens die gebruikt worden voor aanslagen op concurrenten of als straf voor ‘snitchen’, ‘rippen’ of het niet nakomen van afspraken. Corrupte agenten leveren informatie over voorgenomen invallen, zodat criminelen zich hierop kunnen voorbereiden. Notarissen, boekhouders, fiscalisten en advocaten helpen bij het witwassen van illegaal verkregen geld. En voor de zwaarste klussen worden moordcommando’s ingehuurd. Motorclub Caloh Wagoh en de groep 26Koper worden verdacht van moord op bestelling.

Nederland produceert zelf nederwiet en synthetische drugs zoals XTC, en is bovenal draaischijf voor cocaïne. Het criminele bedrijfsleven kent opslag- en transportfaciliteiten. Het gelaagde handelsverkeer bestaat uit groothandel, tussenhandel en detailhandel. Deze detailhandel voorziet in Europa een miljoenenpubliek van drugs. De detailhandel krijgt vorm in straatdealers en dealers die clubs, vriendengroepen en mensen die in hotels verblijven voorzien van drugs. Langere tijd lag de prijs van een kilo cocaïne rond de 35.000 euro. Recentelijk is dat bedrag gedaald naar 15.000 euro door de sterk toegenomen cocaïneproductie in Zuid-Amerika en de groei van trans-Atlantische transporten via Afrika, waardoor meer cocaïne Europa bereikt.

Voorbeelden die het tastbaar maken

Werkwijze van de straatdealer. Om een beeld te geven van hoe de detailhandel (de dealers) te werk gaan is de volgende afbeelding illustratief. Er zijn in Amsterdam menukaarten in omloop. Via Whatsapp kun je drugs bestellen. Iemand komt langs in een auto, op een fiets of brommer om de bestelling af te leveren en de betaling te incasseren. Een voorbeeld van zo’n menukaart ziet er zo uit:

De mega-vangst. In het onderzoeksrapport The Cocaine Pipeline to Europe van InSight Crime uit 2021 wordt geschat dat in 2020 tussen de 500 en 800 ton cocaïne vanuit Colombia, Bolivia en Peru naar Europa is verscheept. Door de jaren heen is een stijgende trend te zien nu de Amerikaanse markt lijkt te zijn verzadigd.

Op 5 mei 2026 onderschepte de Spaanse politie Guardia Civil bij de Canarische eilanden een schip met ruim 30 ton cocaïne. Deze partij wordt in verband gebracht met de Nederlandse drugscrimineel ‘Bolle Jos’. Het schip kwam uit Sierra Leone, de verblijfplaats van de crimineel. Aan boord zijn onder meer vijf Nederlanders gearresteerd.

De waardevermeerdering. Een overzicht uit 2018 van Lars Karlsson laat zien hoe cocaïne in waarde stijgt bij elke stap: van productie in Colombia, via transport door Ecuador naar Antwerpen en Rotterdam, doorvoer naar het Verenigd Koninkrijk, tot verkoop door straathandelaren. Van productie tot consument vindt er een waardevermeerdering plaats van 3000 procent. De bedragen zijn inmiddels anders, het patroon van waardevermeerdering is hetzelfde gebleven.

Omkopen van functionarissen in de havens. Drugscriminelen hebben er veel geld voor over om drugs veilig door de havens van Rotterdam en Antwerpen te krijgen. Ze betalen de verschillende betrokkenen, zoals planners, kraandrijvers, transporteurs, douanepersoneel en uithalers.  Zie bijgaande figuur gepubliceerd door insightcrime.org voor de verdeling van de gelden. Daarmee is in 2019 tussen de 1 en 2,7 miljard euro gemoeid.

Transport van drugs binnen Europa. Na aanlanding moet de drugs Europa in en de sierteeltsector biedt daarvoor een uitstekende logistieke dekmantel. Op 23 april 2026 viel de politie binnen bij een bloemengroothandel in het Westland die wekelijks 300.000 euro cash ontving. Sinds 2021 gaat het hierbij om een bedrag van 28 miljoen euro.

Netwerk, imperium of clan

Criminoloog Spapens toonde eerder al aan dat Nederland geen maffiastructuren kent zoals Italië, waar de maffia overheidstaken overneemt en burgers en bedrijven in haar greep houdt. Hier zijn het vooral losse, projectmatige netwerken. Een voorbeeld daarvan is de Schiedamse criminele gelegenheidsorganisatie die journalist Jan Meeus beschrijft in De Schiedamse cocaïnemaffia. Het gaat hierbij om een netwerk van bekenden die samen een cocaïnelijn optuigt. Dit netwerk bestaat uit de fruitondernemer Rinus Moerer, zijn broer Ferry met contacten in Costa Rica, een tussenpersoon in Colombia, een horeca-eigenaar met kartelcontacten en uiteindelijk een omgekochte douanemedewerker in de Rotterdamse haven. Geen strakke commandostructuur, maar vrienden die ieder hun eigen stukje inbrengen.

Gelegenheidsstructuren kunnen ook uitgroeien tot permanente organisatievormen. Daar is de organisatie van Ridouan Taghi een voorbeeld van. Zo’n organisatie heeft de controle over drugslijnen. Er bestaan vaste afspraken met producenten en tussenhandelaren. De permanente organisatie van Taghi weet leveringszekerheid en prijsstabiliteit aan klanten te bieden. Deze topcrimineel bouwde zijn organisatie vooral met behulp van jeugdvrienden en familieleden. Hierdoor was het vertrouwen binnen deze organisatie groot. Dat onderlinge vertrouwen is van cruciaal belang om gezamenlijk te kunnen blijven optreden. Hierdoor blijft de criminele organisatie ook bij tegenslagen voortbestaan. Vertrouwen is met name van belang om te voorkomen dat organisatieleden uit handen van politie en justitie blijven of de belangen gaan dienen van concurrerende organisaties.

Recent is de Europese cocaïnehandel steeds meer in handen gekomen van Albanese clans, met wortels in de extreme zwijgcultuur van Albaanse herdersgemeenschappen en een bereidheid tot nog grover geweld. Hun cocaïne is puurder én goedkoper. Vermoedelijk hebben zij inmiddels het marktmeesterschap overgenomen en bepalen zij de huidige, goedkopere prijs.

Niet elke criminele onderneming loopt overigens vlekkeloos: bij twee Brabantse Lidl-filialen werden pakketten cocaïne gevonden die er eigenlijk al uitgehaald hadden moeten zijn. Ook criminele organisaties kunnen simpelweg falen als organisatie. Volgens organisatiedeskundige Schein wordt een groep pas een échte organisatie zodra vier elementen samenkomen: een doel, hiërarchie, arbeidsdeling en een coördinatiemechanisme. Een crimineel verband is in die zin niets anders dan een gewone organisatie, met dit verschil: de doelen zijn illegaal, én de doelen worden op illegale wijze gerealiseerd.

Een corrumperend effect dat overal doordringt

“Het grote geld dat er omgaat in de cocaïnehandel leidt tot grof geweld en grootschalige corruptie,” schreef NRC-misdaadjournalist Jan Meeus al in 2018. Dat effect strekt zich uit tot in de haarvaten van de samenleving.

Gebruikers. Cocaïne geeft een kortstondige roes van euforie, zelfvertrouwen en alertheid, maar de prijs is hoog. Bloeddruk en hartslag schieten omhoog, de aanvankelijke high slaat om in rusteloosheid en paranoia, en na de crash volgt een diep dal waarin de drang naar een nieuwe dosis meteen terugkeert. Op de lange termijn dreigen hartinfarcten, beroertes, chronische depressies en psychoses; het neustussenschot kan letterlijk door het snuiven van cocaïne wegvallen. Gecombineerd met alcohol ontstaat in de lever het giftige coca-ethyleen, dat het risico op plotselinge hartstilstand vergroot. De impact is niet alleen schadelijk voor de fysieke en mentale gezondheid, maar heeft ook effect op de sociale omgeving. Verslaving vraagt om geld voor het kopen van drugs. Het jaagt mensen tot diefstal aan, verzuim en verminderde prestaties, en het tast de relaties aan met familieleden en vrienden.

Buurtbewoners. Eind 2025 telde de politie al 1.356 aanslagen in Nederland, de helft daarvan betroffen afrekeningen in het criminele milieu. Bij een liquidatiepoging op crimineel Anis B. in Amsterdam Nieuw-West kwam niet hij, maar zijn vriendin Ayla Mintjes om het leven door een kogelregen om 20 uur ’s avonds midden op straat. Cocaïnewasserijen, waarbij drugs met agressieve chemicaliën uit geïmpregneerde kleding wordt gehaald, brengen brandgevaar met zich mee. In de Amsterdamse woonwijk IJburg werd zo’n wasserij aangetroffen boven een kinderdagverblijf. Buurtbewoners weten vaak meer dan ze durven te melden. Er bestaat angst voor represailles als bekend wordt wie tipt.

Bedrijven. Een criminele organisatie functioneert als een parasiet: ze kan niet zelfstandig bestaan en heeft een gastheer nodig. Een hostorganisatie voor het transport van drugs, of voor de opslag van drugs, chemicaliën en geld (stash houses). Criminelen lopen gevaar en moeten soms onderduiken. Hiervoor zoeken ze verblijfs- en overnachtingsmogelijkheden in de vorm van safe houses. Daarvan kunnen vastgoedeigenaren de dupe worden. Ook gebruiken criminelen reguliere organisaties om geld wit te wassen. Ze huren of kopen via geldezels schuren en appartementen voor drugslabs. Winsten worden vervolgens gebruikt om reguliere bedrijven over te nemen als dekmantel voor illegale activiteiten. De cultuur van illegaliteit wordt verspreid onder hostorganisaties en onder mensen in buurten en bedrijven die illegale diensten leveren binnen de drugseconomie.

Jongeren. Een koeriersklus levert al snel meer op dan vakkenvullen bij de supermarkt. Wat begint als een goedbetaalde, legale opdracht, verschuift geleidelijk naar illegaal werk: het knippen van wiettoppen en  drugstransport. Tot de ronselaar duidelijk maakt dat al dat geld een tegenprestatie vraagt. Zo ontstaat een ‘straatschuld’ die alleen is af te lossen met steeds minder betaalde, illegale klussen. Meisjes kunnen op deze manier in de prostitutie belanden. In sommige wijken vult het criminele inkomen van een zoon of dochter inmiddels het gezinsbudget aan met alle voorbeeldwerking die daarvan uitgaat.

Vakmensen. Iemand met schulden kan die aflossen door technisch werk te verrichten in een drugslab of wietkwekerij. Een vrachtwagenchauffeur kan zijn salaris verdubbelen door onderweg pakketten af te leveren. Strafrechtadvocaten — vaak de enige die met een gedetineerde crimineel mag communiceren — worden ingepalmd met onschuldig lijkende boodschappen die later codeberichten blijken te zijn. Later kan onder dreiging van openbaarmaking het doorgeven van berichten worden verlengd en uitgebreid.

Overheden. Bij Maastricht Airport werd een douanemedewerker gearresteerd die vluchtinformatie deelde met criminelen. De veroordeelde politiemol Mark M. verkocht opsporingsinformatie via een heus abonnementensysteem. Bij de gemeente Amsterdam werd een ambtenaar opgepakt die persoonsgegevens verkocht die vervolgens voor aanslagen werden gebruikt. In een bos bij Halsteren werd de grootste drugsafvaldump ooit in Nederland ontdekt. Het bos ging verloren en de gemeente draait op voor de saneringskosten. Geld dat elders in de begroting van de gemeente wordt gemist. Ook worden jaarlijks tientallen valse paspoorten via corrupte ambtenaren aan criminelen geleverd en steeds meer rechters en officieren van justitie voelen zich geïntimideerd, tot het punt dat zaken worden geweigerd of anoniem behandeld. Dat tast het vertrouwen aan in een overheid die garant zou moeten staan voor veiligheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid.

Verenigingen en maatschappelijke organisaties. Criminele inmenging beperkt zich niet tot bedrijven en overheden. Ook sportverenigingen en andere maatschappelijke organisaties kunnen doelwit worden. Zo blijken sportverenigingen aantrekkelijk voor criminelen die clubs gebruiken om geld wit te wassen of als ontmoetingsplek voor hun netwerken. In de praktijk krijgen verenigingen vooral te maken met anonieme sponsoring: zwart geld dat in een club wordt geïnvesteerd, maar uiteindelijk op een andere manier terugvloeit naar criminelen, bijvoorbeeld via gunsten, invloed of nieuwe kansen voor illegale activiteiten. Ook worden sportclubs door criminelen gebruikt om actief jongeren te ronselen.

Een probleem dat niemand overslaat

Wat opvalt in al deze voorbeelden: criminele inmenging is geen ver-van-mijn bed-probleem. Langdurig drugsgebruik ondermijnt de gezondheid van gebruikers en de kwaliteit van hun werk. Jongeren raken op catastrofale wijze verstrikt in schulden en afhankelijkheid. Angst sluipt buurten binnen. Beroepsbeoefenaren worden ingezet — vrijwillig of gedwongen — voor criminele doeleinden, ten koste van hun werkgevers. Zelfs een schijnbaar onschuldige niche als de amateursport blijkt niet immuun. En overheden, die garant zouden moeten staan voor rechtvaardigheid, worden zelf slachtoffer van corruptie en intimidatie.

Criminele inmenging is daarmee geen incident, maar een breed verspreid en structureel maatschappelijk probleem dat vrijwel niemand ongemoeid laat.